ગણપતિ અથર્વશીર્ષ

ૐ નમસ્તે ગણપતયે.
ત્વમેવ પ્રત્યક્ષં તત્વમસિ
ત્વમેવ કેવલં કર્તાઽસિ
ત્વમેવ કેવલં ધર્તાઽસિ
ત્વમેવ કેવલં હર્તાઽસિ
ત્વમેવ સર્વં ખલ્વિદં બ્રહ્માસિ
ત્વ સાક્ષાદાત્માઽસિ નિત્યમ્..1..

ૐ ગણપતિને નમસ્કાર..તમે જ પ્રત્યક્ષ તત્વ છો.તમે

જ આ સૃષ્ટિના કર્તા,ધારણ કરનાર અને હરી લેનાર છો.તમે ખરેખર બ્રહ્મા છો.તમે સાક્ષાત આત્મ તત્વ છો.

ઋતં વચ્મિ. સત્યં વચ્મિ..2..

આ હું અવિચળ સત્ય કહું છું.
અવ ત્વ માં. અવ વક્તારં.
અવ શ્રોતારં. અવ દાતારં.
અવ ધાતારં. અવાનૂચાનમવ શિષ્યં.
અવ પશ્ચાતાત. અવ પુરસ્તાત.
અવોત્તરાત્તાત. અવ દક્ષિણાત્તાત્.
અવચોર્ધ્વાત્તાત્.. અવાધરાત્તાત્..
સર્વતો માં પાહિ-પાહિ સમંતાત્..3..

તમે જ મારે માટે વક્તા છો અને મારા શ્રોતા છો.તમે બધું આપનારા અને ધારણ કરનારા છો.તમે મારુ આગળ,પાછળ,ઉત્તર,દક્ષિણ,ઉપર,નીચે એમ બધી બાજુએથી રક્ષણ કરો.

ત્વં વાઙ્‍મયસ્ત્વં ચિન્મય:

ત્વમાનંદમયસ્ત્વં બ્રહ્મમય:.
ત્વં સચ્ચિદાનંદાદ્વિતીયોઽસિ.
ત્વં પ્રત્યક્ષં બ્રહ્માસિ.
ત્વં જ્ઞાનમયો વિજ્ઞાનમયોઽસિ..4..

તમે વાણી સ્વરૂપ,ચિત્ત સ્વરૂપ,આંનદ સ્વરૂપ,બહ્મ સ્વરૂપ,સત,ચિત્ત,આંનદ સ્વરૂપ,અદ્વિતીય છો.તમે પ્રત્યક્ષ બ્રહ્મા છો.તમે જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનમય છો.

સર્વં જગદિદં ત્વત્તો જાયતે.
સર્વં જગદિદં ત્વત્તસ્તિષ્ઠતિ.
સર્વં જગદિદં ત્વયિ લયમેષ્યતિ.
સર્વં જગદિદં ત્વયિ પ્રત્યેતિ.
ત્વં ભૂમિરાપોઽનલોઽનિલો નભ:.
ત્વં ચત્વારિવાક્પદાનિ..5..

આ સર્વ જગત તમારાથી જન્મે છે.આ જગત તમારાથી જ સ્થિર રહ્યું છે.આ સર્વ જગત તમારામાં જ લય પામેછે.આ જગત તમારામાં જ પ્રતીત થાય છે.તમે ભૂમિ,જળ,અગ્નિ,વાયુ અને આકાશ છો.

ત્વં ગુણત્રયાતીત: ત્વમવસ્થાત્રયાતીત:.
ત્વં દેહત્રયાતીત:. ત્વં કાલત્રયાતીત:.
ત્વં મૂલાધારસ્થિતોઽસિ નિત્યં.
ત્વં શક્તિત્રયાત્મક:.
ત્વાં યોગિનો ધ્યાયંતિ નિત્યં.
ત્વં બ્રહ્મા ત્વં વિષ્ણુસ્ત્વં
રૂદ્રસ્ત્વં ઇંદ્રસ્ત્વં અગ્નિસ્ત્વં
વાયુસ્ત્વં સૂર્યસ્ત્વં ચંદ્રમાસ્ત્વં
બ્રહ્મભૂર્ભુવ:સ્વરોમ્..6..

તમે સત્વ,રજ,તમ એ ત્રણે ગુણોથી પર છો.તમે ત્રણ કાળથી પર છો.તમે મૂલાધાર ચક્રમાં હંમેશા સ્થિર છો.તમે ત્રણ શક્તિ છો.તમારું યોગીઓ હંમેશા ધ્યાન કરે છે.તમે બ્રહ્મા,તમે વિષ્ણુ,તમે રુદ્ર,તમે ઇન્દ્ર,તમે અગ્નિ,તમે વાયુ,તમે સૂર્ય,તમે ચન્દ્ર,તમે બ્રહ્મ સ્વર્ગ,પૃથ્વી અને પાતાળ છો.

ગણાદિ પૂર્વમુચ્ચાર્ય વર્ણાદિં તદનંતરં.
અનુસ્વાર: પરતર:. અર્ધેન્દુલસિતં.
તારેણ ઋદ્ધં. એતત્તવ મનુસ્વરૂપં.
ગકાર: પૂર્વરૂપં. અકારો મધ્યમરૂપં.
અનુસ્વારશ્ચાન્ત્યરૂપં. બિન્દુરૂત્તરરૂપં.
નાદ: સંધાનં. સં હિતાસંધિ:
સૈષા ગણેશ વિદ્યા. ગણકઋષિ:
નિચૃદ્ગાયત્રીચ્છંદ:. ગણપતિર્દેવતા.

‘ગ’કાર નો ઉચ્ચાર કરીને પછી ચન્દ્ર બિંદી અનુસ્વાર સહિત સ્વરરૂપી તારને લંબાવવામાં આવે તે તમારું સ્વરૂપ છે.’ગ્’ કાર પહેલા ‘અ’ કાર મધ્યમાં અને અનુસ્વાર અંતમાં બિંદુ ઉત્તરમાં નાદને લંબાવવામાં આવે તે તમારું સ્વરૂપ છે.આ બધાનું જોડાણ-સંધિ એ જ ગણેશ વિદ્યા છે.ગણક તેના ઋષિ છે.નિશ્ચ્રૃત ગાયત્રી છન્દ છે અને ગણપતિ દેવતા છે.

ૐ ગં ગણપતયે નમ:..7..

ૐ ગં ગણપતયે નમ:..
એકદંતાય વિદ્‍મહે.
વક્રતુણ્ડાય ધીમહિ.
તન્નો દંતી પ્રચોદયાત..8..

એક દંતશૂળવાળાને અમે જાણીએ.વક્ર દંતને આમારી બુદ્ધિ અનુસરે.તે દંતધારી અમને સતકર્મમાં પ્રેરણા આપો.

એકદંતં ચતુર્હસ્તં પાશમંકુશધારિણમ્

રદં ચ વરદં હસ્તૈર્વિભ્રાણં મૂષકધ્વજમ્.
રક્તં લંબોદરં શૂર્પકર્ણકં રક્તવાસસમ્.
રક્તગંધાઽનુલિપ્તાંગં રક્તપુષ્પૈ: સુપુજિતમ્..ભક્તાનુકંપિનં દેવં જગત્કારણમચ્યુતમ્.
આવિર્ભૂતં ચ સૃષ્ટયાદૌ પ્રકૃ‍તે પુરુષાત્પરમ્.
એવં ધ્યાયતિ યો નિત્યં સ યોગી યોગિનાં વર:..9..

એક દાંતવાળા,ચાર હાથવાળા, પાશ-દોરડું અને અંકુશ ધારણ કરનારા,અભય આપતા અને લાડુ ધારણ કરનારા,જેમની ધ્વજમાં મૂષક છે તેવા,રક્ત-લાલ મોટા પેટવાળા સુપડા જેવા કાનવાળા,લાલ વસ્ત્ર પહેરેલ,રક્ત ગંધનું અનુલેપન કરેલ,રક્ત પુષ્પથી સારી રીતે પૂજાયેલ,ભક્ત પર દયા કરનારા,જગતના કારણ અચ્યુત દેવ,સૃષ્ટિના પ્રારંભમાં પ્રગટ થયેલા બધા જ પ્રકૃતિ અને પુરુષથી પર, આવું જે હંમેશા ધ્યાન કરે છે તે બધા યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.

નમો વ્રાતપતયે. નમો ગણપતયે.
નમ: પ્રમથપતયે.
નમસ્તેઽસ્તુ લંબોદરાયૈકદંતાય.
વિઘ્નનાશિને શિવસુતાય.
શ્રીવરદમૂર્તયે નમો નમ:..10..

જેમનો યજ્ઞોપવિત સંસ્કાર મોડો થયો છે તે વ્રાતપતિ,બધા ગણના સ્વામી,બધી મુખ્ય વ્યક્તિઓના સ્વામી,મોટા ઉદરવાળા,એકદંત,વિઘ્નનો નાશ કરનાર,શિવના પુત્ર,વરદાન આપનાર મુદ્રાને ધારણ કરનારને નમસ્કાર…

એતદથર્વશીર્ષ યોઽધીતે.
સ બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે.
સ સર્વ વિઘ્નૈર્નબાધ્યતે.
સ સર્વત: સુખમેધતે.
સ પઞ્ચમહાપાપાત્પ્રમુચ્યતે..11..

આ અથર્વશીર્ષને જે ભણે છે તે બ્રહ્મ તત્વને અનુભવે છે.તેને કોઈ વિઘ્ન નડતું નથી.તે બધે જ સુખ પ્રાપ્ત કરે છે.તે પાંચ મહાપાપમાંથી મુક્ત થાય છે.

સાયમધીયાનો દિવસકૃતં પાપં નાશયતિ.
પ્રાતરધીયાનો રાત્રિકૃતં પાપં નાશયતિ.
સાયંપ્રાત: પ્રયુંજાનોઽપાપો ભવતિ.
સર્વત્રાધીયાનોઽપવિઘ્નો ભવતિ.
ધર્માર્થકામમોક્ષં ચ વિંદતિ..12..

સાંજે પાઠ કરે તો દિવસના કરેલ પાપનો નાશ કરે છે.સવારમાં પાઠ કરે તો રાત્રે કરેલ પાપનો નાશ થાય છે. સવાર-સાંજ પાઠ કરે તો પાપવિહીન થાય છે.બધે સમયે પાઠ કરનાર વિઘ્નરહિત થાય છે અને ધર્મ,અર્થ,કામ અને મોક્ષ ચારે પુરુષાર્થ સિદ્ધ થાય છે.

ઇદમથર્વશીર્ષમશિષ્યાય ન દેયમ્.
યો યદિ મોહાદ્‍દાસ્યતિ સ પાપીયાન્ ભવતિ.
સહસ્રાવર્તનાત્ યં યં કામમધીતે તં તમનેન સાધયેત્.13..

આ અથર્વશીર્ષ આપણો શિષ્ય ન હોય તેને ના આપવું

જો મોહથી આપીએ તો પાપી કહેવાઈએ.

આ અથર્વશીર્ષનું હજાર વાર આવર્તન-પાઠ કરીએ તો જે જે કામના કરીએ તે સિદ્ધ થાય.

અનેન ગણપતિમભિષિંચતિ
સ વાગ્મી ભવતિ
ચતુર્થ્યામનશ્ર્નન જપતિ
સ વિદ્યાવાન ભવતિ.
ઇત્યથર્વણવાક્યં.
બ્રહ્માદ્યાવરણં વિદ્યાત્
ન બિભેતિ કદાચનેતિ..14..

આનાથી ગણપતિનો અભિષેક કરવામાં આવે તો વક્તા વાણીને જાણનાર થાય છે.ચોથને દિવસે ઉપવાસ કરીને જપ કરે તો વિદ્યાવાન બને.આ અથર્વવેદનું વાક્ય છે.ગમે તેવા બ્રહ્મ વગેરે આવરણો પણ આ વિદ્યાને ભેદી શકતા નથી.તે વ્યક્તિ કોઈનાથી ડરતો નથી.

યો દૂર્વાંકુરૈંર્યજતિ
સ વૈશ્રવણોપમો ભવતિ.
યો લાજૈર્યજતિ સ યશોવાન ભવતિ
સ મેધાવાન ભવતિ.
યો મોદકસહસ્રેણ યજતિ
સ વાઞ્છિત ફલમવાપ્રોતિ.
ય: સાજ્યસમિદ્ભિર્યજતિ
સ સર્વં લભતે સ સર્વં લભતે..15..

જે દુર્વા અંકુરથી પૂજા કરે તે કુબેર જેવો ધનવાન થાય.જે જુવારથી પૂજે તે યશવંત બને છે સ્મૃતિવાન થાય.જે હજાર લાડુ વડે પૂજે તેને ઇચ્છિત ફળ મળે.જે સમિધ વડે પૂજે તેને બધું જ પ્રાપ્ત થાય …બધું જ પ્રાપ્ત થાય.

અષ્ટૌ બ્રાહ્મણાન્ સમ્યગ્ગ્રાહયિત્વા

સૂર્યવર્ચસ્વી ભવતિ.
સૂર્યગ્રહે મહાનદ્યાં પ્રતિમાસંનિધૌ
વા જપ્ત્વા સિદ્ધમંત્રોં ભવતિ.

આઠ બ્રાહ્મણોને સારી રીતે સંતોષીને,સૂર્ય સામે,મોટી પવિત્ર નદી કે મૂર્તિ સામે જાપ કરે તે સિદ્ધમંત્રવાળો થઈ જાય.

મહાવિઘ્નાત્પ્રમુચ્યતે.
મહાદોષાત્પ્રમુચ્યતે.
મહાપાપાત્ પ્રમુચ્યતે.
સ સર્વવિદ્ભવતિ સે સર્વવિદ્ભવતિ.
ય એવં વેદ ઇત્યુપનિષદ્‍..16..

મોટા વિઘ્નો તેને ના નડે, મોટા દોષ ન થાય,મોટા પાપથી બચી જાય.તે બધું જાણનાર બને…બધું જાણનાર બને.

આ જે જાણે તે ઉપનિષદ જાણે..છે.
અથર્વવેદીય ગણપતિઉપનિષદ સમાપ્ત..
મંત્ર
ૐ સહનાવ વતુ સહનો ભુનક્તુ સહવીર્યંકરવાવહે તેજસ્વી નાવધિતમસ્તુ મા વિદ્વિષામહે..

ૐ આ આપણે સાથે અધ્યયન કરીએ,સાથે જ ભોગવીએ,સાથે જ બળ પ્રાપ્ત કરીએ,આપણું ભણેલું તેજસ્વી થાઓ…આપણે કોઈનો દ્વેષ ના કરીએ..

Advertisements

બુદ્ધ પૂર્ણિમા

बुध्-बोधयति જાણવું પરથી કર્મણીભૂતક્રૃદન્તનુ રૂપ बुध्ध શબ્દ બન્યો છે.જેણે જાણી લીઘું છે તે. ગૌતમ મૂળ નામ પણ જાણી લીધા પછી બન્યા બુદ્ધ.
પરંતુ જાણી શું લીધું? સંસાર અનિત્ય,ક્ષણિક,દુઃખથી ભરેલ અને દુઃખ દૂર કરવાનો ઉપાય.આ તેમણે જાણ્યું.બુદ્ધ આજે પણ એટલા જ પ્રસ્તુત છે જેટલા 2600 વર્ષ પહેલાં હતા.આજે બુદ્ધ હોત તો શું કરત?જો કે તેમના સમયમાં તેમણે તે કર્યું હતું.જીવ માત્ર સમાન છે.દુઃખી લોકોની સંવેદના તે પોતે જ અનુભવતા.જ્ઞાતિ જાતિના ભેદ તે સ્વીકારતા નહોતા.
આજે પણ આપણે આ ભેદથી પર બનીએ તો જ તેમનું અનુસરણ કર્યું કહેવાશે.મને લાગે છે કે વ્યક્તિ નામ અને કર્મથી જ ઓળખાવી જોઈએ.બુદ્ધ વ્યક્તિને કોઈ જ્ઞાતિ હોતી નથી.જ્યાં સુધી આવું જ્ઞાતિ જાતિનું બંધન રાખે ત્યાં સુધી વ્યક્તિ બુદ્ધ નથી બની.બુદ્ધ બનવા આ ભેદ ત્યાગવો જ રહ્યો.જ્યારે આપણે ફક્ત ભારતીય બની જશું તે દિવસે આપણે બુદ્ધ બની જઈશું.પછી આપણને અટક અને જ્ઞાતિનું બંધન છૂટી જશે અને બુદ્ધત્વની પ્રાપ્તિ થશે.આ બુદ્ધત્વ માટે વનમાં નહીં જવું પડે.ફક્ત મનથી આ ભેદ ત્યાગવાના છે સર્ટિફિકેટમાંથી ભેદભાવ દૂર કરવાના છે અને બધાને સમત્વ આવે તેવી સમજ ઉભી કરવી પડશે.
बुध्धं शरणं गच्छामि।
संघं शरणं गच्छामि।
धम्मं शरणं गच्छामि।

બુદ્ધે ત્રણ શાશ્વત સત્યની વાત કરી.
सर्वत्र हि दुःखं दुःखं।
सर्वत्र हि क्षणिकं क्षणिकं।
सर्वत्र हि शून्यं शून्यं।
આ બધું જ દુઃખદાયી,ક્ષણિક અને શૂન્ય છે.વાસ્તવિકતાને સ્વીકારનાર,અંતઃચક્ષુ દ્વારા ધ્યાન મગ્ન રહેનાર,મૈત્રી,કરુણા,ઉપેક્ષા અને મુદિતામાં રહેનાર,જ્ઞાન મુદ્રા અને શૂન્ય મુદ્રા દ્વારા આરોગ્યનો સંદેશો આપનાર બુદ્ધને વંદન..બુદ્ધ આત્યંતિક નથી દેહને કષ્ટ આપવાની ના પાડે છે.મધ્યમ માર્ગ દ્વારા શરીરને અને મનને સ્વસ્થ રાખવાનું સૂચવે છે અને એ પણ મૌન દ્વારા અને શાંત ભાવ દ્વારા..

પથપ્રદર્શકો

શિક્ષકની નોકરી સ્વીકારી.શરૂઆતમાં ઉત્સાહી કર્મચારી હોવાથી અને કામમાં નવીનતા એટલે વર્ગમાં જઈને ઘણું શીખવી દેવાનો હરખ એટલે વર્ગમાં બોલવાનું ઘણું થતું.શરીર દુબળુ અને શહેરી જીવનમાં ઉછરેલ.શરૂઆતમાં આ થાકેલ કર્મચારી એવા મને જોઈ આચાર્ય ભટ્ટીસાહેબે કહ્યું.આ ઉંમરે સ્વસ્થ શરીર હોવું જોઇએ.મને અશક્તિ અને પરસેવો વળી જવો જમ્યા પછી ગેસ થવો.આવી ફરિયાદ મેં જણાવી.મને સાહેબે ત્રિકટુ અને મધ લેવાની સલાહ આપી અને આશ્ચર્ય વચ્ચે આ તકલીફ દૂર થઈ.
આ ત્રિકટુ એટલે સૂંઠ, મરી અને પીપર (લિંડી પીપર કે નાની પીપર) ઘણા વખતે પછી મને ખબર પડી કે આ ત્રિકટુ નિષ્ક્રિય કિડનીને સક્રિય કરી શકે.(રસતંત્રસાર-નાગાર્જુન)બધા જ વાત-વાયુના રોગોમાં ઉપયોગમાં લઇ શકાય.કયાંય પણ શરીરમાં દુખાવો હોય તો નિર્દોષ પણ લઇ શકાય.આવું અનુભવ્યું પણ ખરું સાથે સાથે મને વોટર બરીજ રેડ લેબલ લેવાનું કહ્યું જેથી કફ ના થાય અને રક્તકણ વધે.આનું પરિણામ એ આવ્યું કે મારી તંદુરસ્તી વધી અરે!હું રક્તદાન કરવા લાગ્યો.મારુ વજન 48 કિલોમાંથી 73 કિલો થયેલું.
એકવાર મને UTI એટલે યુરિનલ ટ્રેક ઇન્ફેક્શન થયું.મને ભટ્ટી સાહેબે કહ્યું ગરમીમાં અને ખાસ કરીને ભાદરવા મહિનામાં સપ્ટેમ્બરમાં આવું થાય.એને માટે મને રસાયણચૂર્ણ લેવાનું કહ્યું આ રસાયણ એટલે ગળો,ગોખરુ અને આંબળા સરખા ભાગે હોય તે સમજાવ્યું.અમારા કેળવણી મંડળના પ્રમુખ સવાણી દાદા આ મારી પાસે ઘણી વાર મંગાવતા.એ કહેતા આ રસાયણ ચૂર્ણથી ક્યારેય પ્રોસ્ટેટ કે યુરિનને લગતા રોગો થતાં નથી.
જયારે બાળકો નાના હતા શરદી કફથી ભરાઈ જતા અને તાવ આવે ત્યારે સવાણી દાદા કહેતા આ તો શરદી કફ પકવવા તાવ આવે એને અતિવિષની કળીનો ઘસરકો પાવ અને આશ્ચર્ય વચ્ચે કહેવું પડે કે બાળકોને બીજી દવાથી તાવ ના ઉતરે પણ આ અતિવિષની કળીથી તાવ ઉતરે કફ પણ જાય.
જો આ બંને પથદર્શક ના હોત તો અમે દવામાં ઘણા પૈસા ખર્ચ્યા હોત અને પરેશાન થયા હોત.પૂરા પુણ્ય કર્યા હોય તો જ આવા માર્ગદર્શક આચાર્ય અને પ્રમુખ મળે એમા શંકા નથી આજે પણ ઘરમાં આ ઔષધો સામે જ હોય છે.આ માર્ગદર્શકો હંમેશ સાથે હોય તો જિંદગી સરળ બની જાય.

સુરતા સુઘડ સમેટે

સૂરતા સુઘડ સમેટે
આ ભજન દાસ સવાનું છે.એની એક પંક્તિ મને ખૂબ જ ગમી.
પડ્યું હોય ત્યાં ગોતે નહીં ને,
ગોતે શેઢે શેઢે….સુરતા સુઘડ સમેટે..
તત્વજ્ઞાની સૂફી સંત રાબીયા એકવાર પ્રકાશ નીચે કૈંક વસ્તુ શોધી રહી હતી.લોકો એ પૂછ્યું ,”શું ખોવાયું છે?”
રાબીયાએ કહ્યું,”વીંટી”
લોકો એ પૂછ્યું,’ક્યાં ખોવાણી?
રાબીયાએ કહ્યું,”સામે દૂર અંધારામાં”
લોકો એ કહ્યું,”તો ત્યાં જ શોધાય ને?ત્યાંથી જ મળે..”
રાબીયા ખડખડાટ હસી ને કહે,”તમે બધા પણ અહીં મંદિરમાં યાત્રા સ્થળે ઈશ્વરને શોધો છો.ખરેખર તો એ તમારી અંદર છે.
આ જ વાત દાસ સવો કહે છે કે…
પડ્યું હોય ત્યાં ગોતે નહીં ને ગોતે શેઢે શેઢે…ખેતરમાં ગોતવુ આકરું પડે એટલે કાંઈ શેઢે થોડી ગોતાય.જ્યાં વસ્તુ પડી હોય ત્યાંજ શોધાય.
સુરતા એટલે મારી અંદર રહેલો આત્મા ચૈતન્યસ્વરૂપ એ જ પરમાત્મા અને સુઘડ એટલે સારી રીતે સમજ પૂર્વક ઘડાયેલી ચેતના અને સમેટવું એટલે એકત્ર કરવું.આમ એકત્ર કરેલી સમજ દ્વારા ‘બધામાં ઈશ્વર છે’ તેમ સમજવામાં આવે તો દાસ સવો કહે છે કે સાહેબ આવી ભેટે.. સત પંથમાં “સાહેબ”એટલે ઈશ્વર.આ તો એક પંક્તિની વાત છે.સમગ્ર ભજન તો તાત્વિક ઊંડાણથી ભરપૂર છે.

ગુરૂ અને શિક્ષક

બધા ગુરુ શિક્ષક હોય છે પણ બધા શિક્ષક ગુરુ ન હોય શકે.શિક્ષકમાં માનવ સહજ નબળાઈઓ હોય જ.જ્યારે ગુરુ આ નબળાઈથી ઉપર હોવાનો પ્રયત્ન કરે છે કદાચ એટલે જ તેને બ્રહ્મા,વિષ્ણુ અને મહેશ કહ્યો હશે.અરે! કબીર તો તેનાથી આગળ વાત કરે છે…
ગુરુ ગોવિંદ દોનો ખડે,કાકો લાગુ પાઇ,
બલિહારી ગુરુ આપકી,ગોવિંદ દિયો બતાઈ.
શિક્ષક ફક્ત શાબ્દિક શિક્ષણ આપે છે.વળતરની અપેક્ષા સાથે આપે છે.ભૌતિકવાદી હોય.વ્યસનોના ગુલામ પણ હોય.જ્ઞાનનો એકાદ વિષય કે મુદ્દો ભણાવે છે.પૈસા ન મળે તો ના ભણાવે.વર્ગમાં ભણાવતા બીજે પૈસા કે કામ મળે તો સોદો મોબાઈલ પર પતાવે એ શિક્ષક.
જ્યારે ગુરુ વર્તન દ્વારા શીખવે. પહેલાના સમયમાં આશ્રમ વ્યવસ્થા હતી આશ્રમમાં ગુરુ તેના કુટુંબ સાથે રહેતો હતો અને તે વિદ્યાર્થીઓને કુટુંબના સભ્યોની જેમ સાચવતો. વિદ્યાર્થીઓ ઉપર સારી છાપ પડે તે માટે વહેલા જાગતો અને પોતાના દૈનિક કાર્યો સ્નાન અને હાજત વગેરે પૂર્ણ કરતો.વિદ્યાર્થીઓની હાજરીમાં હંમેશા ઉત્કૃષ્ટ કક્ષાના કાર્યો કરતો.જેવા કે ભણવું, ભણાવવું,શારીરિક શ્રમ અને એવા પ્રેરણાદાયક કાર્યો તે કરતો અને કુટુંબ ભાવનાને કારણે વિદ્યાર્થીઓને ગુરુ પ્રત્યે આદર રહેતો શિસ્તની સમસ્યા ત્યારે નહોતી તેનું એક કારણ શ્રમ પણ હતું.
વચ્ચેનો સમય એવો આવ્યો કે જેમાં શિક્ષક એવો પ્રયત્ન કરતો કે પોતાના વ્યસનો કે કૌટુંબિક કામગીરી વિદ્યાર્થીઓની ઉપસ્થિતિમાં તે ન કરતો.હવે એવું રહ્યું નથી વિદ્યાર્થી અને શિક્ષક સાથે જ માવો કે સેવન કરે. શિક્ષકને પણ સામાન્ય જરૂરિયાતો છે-તે સામાન્ય માનવી જ છે તેવી સમજણ હોવાથી વિદ્યાર્થી શિક્ષકને એક સામાન્ય માનવી જ સમજે છે.ગુરુની ગરિમા હવે જળવાતી નથી.કેટલાક શિક્ષકો આજે પણ સાદગી અને ધીર વંભીર હોય તો તેને માન મળે છે. આવા શિક્ષક શિક્ષકમાંથી ગુરુ બની શકે.ગરીમાપૂર્ણ પોષાક પણ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે.આજે ફેશન પૂર્ણ પોશાકને કારણે શિસ્તની સમસ્યા અને શિક્ષકનું મહત્વ ઘટયું છે.વિદ્યાર્થી માટે શિક્ષક મિત્ર બને તે ઠીક પણ તે વડીલ મિત્ર હોવો જરૂરી.Friend, Fhilosopher and Guaide.
આવું બનવું અઘરું છે પણ અશક્ય નથી.

અદના આચાર્ય

અમારી શાળામાં જેમની સાથે 29 વર્ષ નજીકથી ગાળ્યા છે તેવા શિક્ષક અને આચાર્ય -મિત્ર જયરાજસિંહ ગોહિલ.જેમની સાથે રહેવાથી મને ગ્રામ્ય જીવન અને શાળાનો પરિચય થયો.નોકરીમાં સ્થિર થવામાં ઉપરાંત જ્યારે જ્યારે નોકરીમાંથી મુક્ત થવાનું મન થાય ત્યારે પરાણે હિંમત આપી ટકાવી રાખવાનું કામ તેમણે કર્યું.
ફક્ત મને જ નહીં બાકીના સમગ્ર સ્ટાફને જકડી રાખવો અને જીવન ઘડતર અને ઘણાને આર્થિક મદદ પણ કરી છે.અમારે એક શિક્ષક શિયાળ સાહેબ મહુવા પાસેના ગામમાંથી નોકરીએ આવ્યા પણ તેમને ચેન પડે નહીં ઓચિંતા ઘરે જતા રહે અને નોકરી નથી કરવી તેમ કહેવડાવે.તેમને સામાજિક સમસ્યા ભરપૂર પણ જયરાજસિંહ ગોહિલે તેમને હિંમત આપી.મકાન અને લગ્નની બાબતમાં સ્થિર કર્યા.
વાર્તા અને કહેવતોનો ભંડાર…આજે પણ સમગ્ર સ્ટાફને તેમની વાતો ડગલેને પગલે યાદ આવે.ગમે તેવા સંઘર્ષમાં સ્ટાફની સાથે રહે.આ બાબતમાં સ્ટાફના દરેક સભ્યોને માંદગી,સામાજિક સમસ્યામાં તેઓ મદદરૂપ થાય અને તેમની ઉપસ્થિતિ હોય જ.
ગરીબ વિદ્યાર્થીઓ અને સંસ્થામાં જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે પોતે અને સ્ટાફની આર્થિક મદદ લઈને સામાન્ય રીપેરીંગ કરાવે.R.O.દ્વારા તેમના સમયમાં શુદ્ધ પાણીની વ્યવસ્થા થઈ અને સ્ટાફ પથરીમાંથી મુક્ત થયો.
1982માં ઉચ્ચતર માધ્યમિક વિભાગ શરૂ થયો ત્યારે કોમર્સના બધા વિષયો આંકડાશાસ્ત્ર,નામું,વાણિજ્ય વ્યવસ્થા,અર્થશાસ્ત્ર અને બુકકિપિંગનો અભ્યાસ કરાવે..આંકડાશાસ્ત્ર સહેલી રીતે સમજાવે કે વિદ્યાર્થીઓને સૂત્રો શિરાની જેમ ગળે ઉતરી જાય.
આચાર્ય તરીકે જવાબદારી સ્વીકારી ત્યારે ‘આપણે સહુ આચાર્ય ‘એમ જ સૌને કહ્યું.આ વર્ષો દરમિયાન અમને મિત્રની જેમ જ જવાબદારીની વહેંચણી કરીને સાચવ્યા.વિદ્યાર્થીઓને ક્યારેય એવો ભાર સત્તાનો લાગવા ના દીધો કે વિદ્યાર્થીઓ તેમની પાસે આવી ન શકે.

કબૂતરની જાર અને મૂલ્યોના વાવેતર

કબૂતરની જાર અને મૂલ્યોના વાવેતર
ઇન્ટરવ્યૂ માટે શાળામાં પગ મૂક્યો.છ જગ્યા માટે ભરતી થવાની હતી એટલે ઉમેદવાર તો ઘણા હતા. મારા વિષયમાં સંસ્કૃતમાં બે જ ઉમેદવાર હતા.આમાં મારુ મેરીટ સારું એટલે પસન્દ થઈશ એવી ઉજળી આશા..છોટી સી ઉંમર -23 વર્ષ -અને છોટી સી આશા…
શાળાનો પ્રાર્થના રૂમ આમ પાછું રંગમંચ -આ રંગમંચ એ જ સ્ટાફ રૂમ એક પ્રભાવશાળી સફેદ ધોતિયું-કફની પહેરેલ 55 વર્ષની ઉંમરના દાદા…મેં હાથ જોડ્યા.’આવો’દાદા બોલ્યા.
મને લાગ્યું કે આ જ ટ્રસ્ટી મંડળના પ્રમુખ લાગે છે.ધીર -ગંભીર મુદ્રામાં હું બેઠો.હું વહેલો હતો.ભાવનગરથી આઠ વાગ્યાની “મિક્સ” ટ્રેઈનમાં ધોળા નવ વાગે ઉતરીને એક છકડામાં ઉમરાળા 9.30 પહોંચ્યો હતો. થોડીવારમાં કફની લેંઘામાં સજ્જ ક્લાર્ક આવ્યા.થોડીવારમાં 40 આસપાસની વય ધરાવતા સફેદ પેન્ટ શર્ટમાં સજ્જ આચાર્ય આવ્યા.આવીને દાદાને કહ્યું ,”હરિભાઈ, બધા માટે ચા મૂકી દેજો.આપણો સ્ટાફ અને DEO ઓફિસના કર્મચારી અને ઉમેદવારો.”
હવે ખબર પડી કે આ જાજરમાન દાદા છે. એ ‘પ્યુન’ છે.એમને ચા બનાવતા હતા એ દરમિયાન પૂછતા જાણવાં મળ્યું કે આ ટ્રસ્ટ ફક્ત ગુણવત્તાને આધારે જ નિમણૂક આપે છે.અહીં પૈસા કે લાગવગ અને જ્ઞાતિવાદ પણ નથી.બધી જ જ્ઞાતિના શિક્ષકો છે.પોતે આ શાળાના ટ્રસ્ટ સાથે, દાન માટે ફર્યા છે.તેમ પણ જાણવા મળ્યું.આ ટ્રસ્ટના પ્રમુખ તો જાદવજીભાઈ સવાણી છે.તેઓ અમેરિકા છે.અત્યારે ઉપપ્રમુખ બાબુદાદા છે.મારે માટે આ તાલુકો-ગામ નવા હતા.એ દરમિયાન ઇન્ટરવ્યૂ લેવાયો બે દિવસ પછી હાજર થવાનું બન્યું.
જ્યાં સાવ અજાણ્યું ગામ ત્યાં બે દિવસ રહીને હાજર થયો.શાળાના પ્રિન્સિપાલ ભટ્ટી સાહેબે કહ્યું કે તાસ લેતા થાકી જાવ તો બેસજો..ધીમે ધીમે ટેવ પડે.સમગ્ર સ્ટાફની ઈચ્છા એવી કે મને જલદી મકાન સારું મળે.પ્રયત્નોને અંતે તુરત મળ્યું પણ ખરું.
23 દિવસ ગયા. સપ્ટેમ્બર પૂરો થવા આવ્યો.આ દિવસોમાં સ્ટાફના દરેક સભ્યોને ત્યાં ચા-પાણી જમવાનું ચાલે બધાને ત્યાં જમ્યો હોઈશ.2 તારીખે પૂરા 758 રૂપિયા પગાર આવ્યો.કેશિયરે 760 આપ્યા.મેં કહ્યું મારી પાસે બે રૂપિયા છુટ્ટા નથી.મને કહે અનુકૂળતા એ આપજો.હું કલાક પછી બે રૂપિયા આપવા ગયો.મને કહ્યું કે એવી ચિંતા નહીં કરવાની અમે તમને ઓળખીએ છીએ.અને ટ્રસ્ટી મંડળમાં જ છીએ.આ કેશિયર એટલે રસિકભાઈ સવાણી.
રીસેસ પછી હરીદાદા નોટબુક લઇ ચાનું બિલ ઉઘરાવતા હતા.બધાનું બિલ 10 રૂપિયા હતું.મેં પૂછયું તો કહ્યું નવા સભ્યનું બિલ પહેલે મહિને નહીં.આવતા મહિને..હા કબૂતરની જારના 10 રૂપિયા આપવા હોય તો આપો.સવારમાં દરરોજ હું જોઉં કબૂતર ચણતાં હોય જારની બે ગૂણ પ્રાર્થનાખંડમાં પડી હોય.તેના પૈસા અને હિસાબ જુદો.દાદા રૂમાલ કે પૈસા અને પેન મળી હોય તે લઈને દરેક વર્ગમાં ફરે.જો કે વિદ્યાર્થીઓ પણ વસ્તુ લેવા દાવો ના કરે.ક્યારેય કોઈની વસ્તુ ક્યાંય જાય નહીં.એવા આ શાળાના મૂલ્યો આજે પણ જળવાઈ રહ્યા છે.દીકરીઓ પસાર થાય પછી જ વિદ્યાર્થીઓ -ભાઈઓ પસાર થઈ શકે.
એક જોશી સાહેબ તો એવા કે વિદ્યાર્થીઓની ફી માંથી છૂટ્ટા પણ ના આપે.ધર્મ અને કર્તવ્ય બંનેને નિભાવતા એવા સહકાર્યકારો પાસેથી મૂલ્યોના વાવેતર થાય એમાં શંકા નહીં