Shree Suktam

આજે દીપાવલી દિવા અને ઉજાસનું પર્વ.
આપણે ધનતેરસ અને દિવાળીને દિવસે લક્ષ્મી પૂજન કરીએ છીએ અને કેટલાક લોકો શ્રી સૂક્તમનો પથ પણ કરે છે.આ સૂક્તમાં લક્ષ્મીને આહ્વાન કરવામાં આવે છે.પદ્મ હસ્તા પદ્મિની હાથી પર સવારી કરનારા લક્ષ્મીને ત્રણ ઋષીઓ આનંદ, કર્દમ અને ચિકલિત આવકારે છે.સ્તુતિ કરે છે.15 શ્લોકોનું આ સ્તોત્ર ક્લિષ્ટ હોવા છતાં મધુર છે ગાવું ગમે તેવું છે. ત્રિષ્ટુપ ,જગતી ,અનુષ્ટુપ અને બૃહતી છંદનો ઉપયોગ થયો છે.
સ્તોત્રમાં અંતે अलक्ष्मीं नाशयामि अहं ! એટલે કે હું અલક્ષ્મીનો નાશ કરું છું.આવી પંક્તિ આવે છે.મને ચૌદસ અને દિવાળીએ અળસ કાઢતા તે યાદ આવ્યું.ખરેખર અલક્ષ્મી નકારાત્મક ઉર્જાનો નાશ કરવો તે પણ લક્ષ્મીનું આગમન કરાવે છે.જ્યાં સુધી અલક્ષ્મી ઘરમાં હોય ત્યાં સુધી લક્ષ્મી આવે નહિ તે સ્વાભાવિક છે.
આ અલક્ષ્મી એટલે તૂટેલી સાવરણી અને ફૂટલું માટલું નહિ પણ શ્રમ વગર અને કુટિલતાથી લોકોને છેતરીને મેળવેલી લક્ષ્મી,જે કામનું વેતન મળતું હોય તે ઉપરાંતનું સમાજ અને સરકાર કે લોકોને છેતરીને મેળવેલ સંપત્તિ…આમાં અનિચ્છાએ કોઈએ આપેલ ભેટ સંપત્તિ પણ આવે છે આવી સંપત્તિનો નિકાલ કરવો જોઈએ.ચોકમાં મૂકવી એટલેકે ચાર રસ્તા પર નહિ સમાજ માટે વાપરવી એમ સમજવું.
મહેનત વગર સ્વાર્થથી મેળવેલ જમીન, પૈસા કે હોદ્દો અને વારસો બધું અલક્ષ્મી કહેવાય.
સુખ, સંપત્તિ, આરોગ્ય અને શાંતિ જોઈતી હોય તો ઘરમાં કે અન્ય જગ્યાએ મૂકેલી સંપત્તિ- સોનું,ચાંદી ઘરેણું જમીન કે લોઢું પણ- સમાજને પરત કરી દો તો જ લક્ષ્મી એટલેકે સુખ શાંતિ સમૃદ્ધિ અને આરોગ્ય મળે.આપણે હવે શ્રી સૂક્તમને મૂલ્યોની દૃષ્ટિએ સમજવાની તાતી જરૂર છે અને બ્રાહ્મણોએ સમજાવવાની જરૂર છે તેમ નથી લાગતું.

Advertisements

Meghdoot-Introduction

મેઘદૂત – રસદર્શન
મહાકવિ કાલિદાસનું આ પ્રસિદ્ધ કાવ્ય.100 શ્લોકોમાં કવિ પોતાનું સંપૂર્ણ કવિત્વ પ્રગટ કરે છે.
કાવ્યની શરૂઆત મંદાક્રાન્તા છંદમાં થઈ છે બધા શ્લોકો આ છંદમાં જ છે.કાવ્યનો નાયક પણ અહી આક્રંદ કરે છે.પ્રથમ શ્લોકમાં જ …
कश्चित् कान्ता विरह गुरुणां स्वधिकारात प्रमत्त…
કોઈ યક્ષ પત્નીના લાંબા વિરહથી પીડીત છે એનું કારણ છે પોતાની ફરજમાં ભૂલ કરી છે.આનું કારણ પ્રમાદ અને પ્રમત્ત બન્યો તે છે.
આ યક્ષ -અર્ધ દેવતાઈ- જાતિ છે.હિમાલયમાં આવેલ અલકા નગરીમાં તે રહે છે આ નગરીનો રાજા યક્ષ છે.યક્ષ એ શિવને પૂજે છે.યક્ષોનો રાજા કુબેર છે-આજે પણ ધન પ્રાપ્તિ માટે કૂબેરની પૂજા કરવામાં આવે છે.
આ કૂબેર દરરોજ શિવની પૂજા કમળો દ્વારા કરે છે. આ પૂજા માટે કમળો લાવવાનું કામ આપણો કાવ્ય નાયક યક્ષ કરે છે.
યક્ષના નવા નવા લગ્ન થયેલ છે તેની પત્ની કહે છે કે “સવારમાં વહેલા ઉઠીને કમળ લેવા જાઓ એ કરતા રાત્રે જ કમળ તોડી લાવો તો “પત્નીની આ લાગણીભર્યા વચનો આપણો કાવ્ય નાયક ટાળી શકતો નથી.
સાંજે જ કમળ તોડીને પૂજાની થાળી તૈયાર કરીને યક્ષ તૈયાર રાખે છે.સવારમાં એ સ્વામી યક્ષરાજ કૂબેરને પૂજાની કમળ થાળી આપી દે છે. આ થાળીમાં એક કમળમાં ભમરો પૂરાયેલો છે.ભમરો લાકડું કોરી નાખે પણ કમળ પ્રત્યે પ્રેમ અને સવારે મધ પ્રાપ્ત થાય તે લાલચ હોવાથી તે કમળને કોરી શકતો નથી.આ ભમરો કૂબેરને ડંખ દે છે.કૂબેર શિવનો સેવક અને મિત્ર છે.તેને ધ્યાન દ્વારા બધું સમજાય જાય છે……અને યક્ષ પર આવી પડે છે શાપ …”જેને કારણે હે યક્ષ તે આળસ કરી છે તે પત્નીનો તને વિયોગ થશે.એક વર્ષ સુધી તારે પત્ની થી દૂર રહેવું પડશે.
હવે દક્ષિણમાં રામગીરી પર્વત પર યક્ષ રહે છે જેમ તેમ કરીને આઠ મહિના તો યક્ષ પસાર કરે છે પણ આષાઢનો પહેલો દિવસ આવતા યક્ષ હરેરી જાય છે આ ચાર મહિના ચોમાસાના તેને પત્નીની યાદ સતાવે છે.
અને આપણા કાવ્યનો સરસ શ્લોક ….आषाढस्य प्रथम दिवसे मेघमाश्लिष्ट सानु….અહી કવિ અદ્ભુત શબ્દચિત્ર રજુ કરે છે અષાઢના પ્રથમ દિવસે પર્વતને અડીને રહેલું વાદળ જેવી રીતે મદમસ્ત આખલો માટીના ઢગલાને માથે ચડાવીને ઉભો હોય.આને માટે કવિએ वप्रक्रीडा શબ્દ પ્રયોજ્યો છે.
મેઘને સમગ્ર ભારતની ભૂગોળ વિષે કાલિદાસ મેઘને માર્ગદર્શન આપે છે.
હે મેઘ,ઉજ્જૈનીમાં મહાકાલની આરતીના દર્શન કરવાનું કહે છે.અલકાનગરી અને યક્ષની પત્નીના સૌન્દર્યનું વર્ણન અને શબ્દ ચિત્ર જૂઓ
तन्वी श्यामा शिखरी दशना
યક્ષ મેઘને કહે છે કે તેની પત્ની ઘરના ફળિયામાં ઝૂલા પર બેસીને સંગીતના સૂર રેલાવતી હશે દુબળી તો એવી થઈ ગઈ હશે કે હાથમાંથી કડું સરી જતું હશે.ઘરના ટોડલે મોર બેઠો હશે.નગરીની સુંદરતા પરથી જ તે અલકાનગરી હશે એવું મેઘ તને લાગશે.
મેઘ સાથે વાતચીત કરતો યક્ષ લાગણીશીલ લાગે છે.
સાહિત્યના માણસે આ કાવ્ય અવશ્ય વાંચવું રહ્યું.

Yogmaya

Happy Birthday to Yogmaya.

કૃષ્ણનો જન્મ આઠમે શા માટે ? પ્રકૃતિ અષ્ટધા છે.
પંચ મહાભૂત (પૃથ્વી, પાણી, તેજ,વાયુ અને આકાશ) તેમજ  મન,બુદ્ધિ અને અહંકાર.

જયારે કૃષ્ણએ જન્મ લેવાનો હતો  ત્યારે કંસના શાસનમાં યોગમાયાના આશ્રયે જ આ અવતાર શક્ય હતો.કૃષ્ણ એ જન્મ લેવા માટે યોગમાયાની મદદ માગી હતી.યોગમાયાનો અંક આઠ છે માયાના આશ્રયે બંધન આવે છે.કૃષ્ણ પણ જન્મ ધારણ કરીને સંસારનું બંધન સ્વીકારે છે.
જેમ નવ નો આંક પૂર્ણતાનો કારક છે અને  ઈશ્વર પૂર્ણ છે પરંતુ સંસારમાં આવવા માટે તેને પણ  જન્મ માટે આઠમ પસંદ કરી છે જુઓ,
9*1=9
9*2=18  8 + 1= 9
9*3=27  7 + 2= 9
9*7=63  6 + 3= 9
આમ 9 પૂર્ણાંક છે જયારે યોગમાયા નો અંક આઠ છે જેના ગુણાકારથી થતો સરવાળો ઘટતો રહે છે.
8*1=8
8*2=16  1 + 6= 7
8*3=24  2 + 4= 6
8*4=32  3 + 2= 5
8*5=40  4 + 0= 4
8*7=56  5 + 6= 11  1+1 = 2
પરમાત્મા એ પણ  માનવ જન્મ લેવા માટે પ્રકૃતિ એટલે કે યોગમાયા નો આશ્રય લીધો હતો માયાના આશ્રયે પૂર્ણતા માં ઘટાડો થાય છે પરમાત્મા માંથી માનવ બનવા માટે 8 એટલે કે માયા નો આશ્રય લેવો જરૂરી હતો તેથી જ આઠમના દિવસે આ બંને પરમતત્વ એ જન્મ ધારણ કર્યો  બરાબર આઠમના દિવસે જ સમયે નંદજી ને ત્યાં ગોકુળમાં પુત્રી તરીકે યોગમાયા એ પણ જન્મ લીધો હતો.આ યોગમાયા એ જ દેવકીના સાતમાં ગર્ભને એટલે કે બલરામને રોહિણીના ગર્ભમાં tansplant કર્યો હતો.
नन्द गोप गृहे जाता यशोदा गर्भ संभवा |
तत: तौ नाश्यिश्यामी विन्ध्याचल निवाशिनी ||
ચંડીપાઠ -દુર્ગા સપ્તશતીમાં દેવી એ કહ્યું છે કે, “હું નંદ ગોપ ના ઘરે યશોદાના ઘરે જન્મ લઈશ પછી તે બે શુંભ અને નિશુમ્ભ નો નાશ કરીશ.એટલું ખરું કે આઠમે મેઘલી રાતે જન્મનાર આ યોગમાયા અને કૃષ્ણ એ રાક્ષસો નો નાશ કર્યો.ઈશ્વર અને પ્રકૃતિ બંને એ ન્યાય માટે જગતમાં પરિવર્તન લાવવાનું કાર્ય કર્યું.

ખરેખર આઠનો અંક જાદુઈ બાબત સૂચવે છે કોમ્પ્યુટરની બધી જ ગણતરી જુઓ જેમાં આઠનો ગુણાંક છે ૮ ડીજીટ દ્વારા બધા અંક બની શકે છે.

Yogo Bhavati dukhha

योगो भवति दुखहा !
યોગને દુઃખને હણનારો કહ્યો છે.
યોગ સંસ્કૃતના युज् १० गण -योजयति -જોડે છે.આવો અર્થ થાય.યોગ સાચા અર્થમાં પરમ તત્ત્વ સાથેનું જોડાણ કરાવે છે.આરોગ્ય સાથેનું જોડાણ તે તેનું ગૌણ કાર્ય છે.
युक्त आहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु !
युक्त स्वपनावबोधस्य योगो भवति दुखहा !!
યોગ્ય આહાર વિહાર કરનારા,કર્મમાં યોગ્ય ચેષ્ટા -વર્તન કરનારને યોગ્ય સમયે સુઈ જનારા અને યોગ્ય સમયે જાગનારાને યોગ દુઃખનાશક બને છે.
યોગ્ય આહાર એટલે દેશ અને કાળને અનુરૂપ -ભૂખ લાગે ત્યારે જ ખાનારા,યોગ્ય વર્તન કરનારા એટલે કાયિક,વાચિક અને માનસિક કર્મ કોઈને હાનિ ના થાય તેવી રીતે કાર્ય કરનાર,યોગ્ય સમયે સુઈ જનાર એટલે ખૂબ થાકીને શ્રમ કરીને ઉંઘવું અને ઉંઘ પૂરી થાય થાક ઉતારે ત્યારે જાગવું.
દિવસની સહજ ક્રિયાઓ દ્વારા સહજ યોગ થાય તે દુઃખને હણે છે.
વિવિધ પ્રાણીઓ સહજ રીતે આસન કરતા હોય છે અને યોગિક ક્રિયાઓ કરતા હોય છે તેના પરથી જ આસનોના નામ બન્યા છે કુક્કરાસન,મયુરાસન,ઉત્તાનમંડૂક આસન વગેરે સહજ આસનો છે.

Heartbeat Of Life


જીવનનો ધબકાર -રસદર્શન
આ એક એવું પુસ્તક જેમાં ધબકતું જીવન જોવા મળે.દરેક વ્યક્તિને પોતાની વાત અને જીવનના અનુભવો કહેવાનું મન થાય તેમાંથી જ સાહિત્યમાં આત્મકથાનું સ્વરૂપ વિકસ્યું છે ધૂમકેતુનું “જીવનપંથ અને જીવનરંગ” ચંદ્રવદન ચી.મહેતાની “બાંધ ગઠરિયા”ગાંધીજીના “સત્યના પ્રયોગો”આવા પુસ્તકો S.Y.B.A.માં ૧૯૭૬માં અભ્યાસકાળ દરમિયાન વાંચેલા.
વનાંચલ અને શૈશવના સંસ્મરણોના અંશ વાંચ્યા અને ૨૦ વરસ સુધી ભણાવ્યા પણ ખરા.એ તો ઠીક પણ ૧૯૭૩ ની સાલમાં નવમા ધોરણમાં “હેલન કેલર”આત્મકકથાનો અંશ  અંગ્રેજીમાં  ભણ્યો ત્યારે એમ થતું કે અંધ વ્યક્તિએ પુસ્તક કેવી રીતે લખ્યું હશે?આનો જવાબ મને આજે તેંતાલીસ વરસે શ્રી લાભુભાઈના પુસ્તક “જીવનના ધબકાર” દ્વારા મને મળ્યો.
આ પુસ્તક એટલું રસપદ છે કે એકી બેઠકે વાંચી નાખવાનું મન થાય.
આ પુસ્તકના પાને પાને “જીવનનો ધબકાર”સાંભળવા મળે છે. બાળપણની માંદગી અને દૃષ્ટિ ગુમાવી-ચર્મચક્ષુ ગુમાવ્યા એ બાબતનો લેખકને જરા પણ રંજ નથી ઉલટાનો દિવ્ય દરબાર -દૃષ્ટિ પ્રાપ્ત થયાનો આનંદ છે ઈશ્વરે ખાસ અનુભવ થાય અને આવા સંઘર્ષમાંથી પસાર થયા પછી જ એક ફરિશ્તો લોકોનું હિત કરવા ઈશ્વર યોગ્ય વ્યક્તિને પૃથ્વી પર યોગ્ય સમયે મોકલે છે એ લેખક બરાબર સમજે છે.માતા અજવાળીબાનો મૃત્યુ પ્રસંગ ભલભલાને રડાવી દે તેવો છે.પુત્રની ચિંતા આ મા ના મનમાં કેવી હશે તે વિચાર પણ કંપાવી દે તેવો છે.
માંદગીનું વર્ણન અને આ બાળક સાજો નહિ થાય તેની પીડાથી આંખ ગઈ તેમ જ હવે જીવશે પણ નહિ એવું સાંભળીને સાયકલ પર ઘરે લાવતા બાળકને લારીમાંથી કેળા ખરીદતા માતા-પિતાનું શબ્દ ચિત્ર કાળજું કંપાવી દે છે.કેળા દ્વારા જીવન દાન પ્રાપ્ત થયું કોઈપણ વસ્તુ ક્યારે ઔષધ બને તે કહેવાય નહિ.ચપટી ધૂળ પણ જીવન દાતા બની જાય તે લેખકે દર્શાવ્યું છે.
માતાના મૃત્યુ પછી ખરખરે આવેલ સ્ત્રીઓ માતા કરતા આ બાળકનું મૃત્યુ થયું હોત તો સારું થાત.સ્ત્રીઓની આ વાત એ સમયની વાસ્તવિકતાનું નિરૂપણ છે જગત હંમેશ ઉપયોગિતાવાદ ને અનુસરે છે. આ અંધ બાળક કેમ મોટું થશે ?પગભર કેમ થશે ?એ વાસ્તવિકતા સામે આક્રોશ એ લેખક કચરાની ટોપલો નાખ્યો આમાં સમાજની ગેરમાન્યતા સામેનો ગુસ્સો જોવા મળે છે.જેને જીવન કુદરત તરફથી મળ્યું છે એની મૃત્યુ વિશેની કામના કરતી સ્ત્રી પણ સહાનુભૂતિને પાત્ર હોવા છતાં લેખકને પણ થાય છે કે “મારું મૃત્યુની વાત તમે શા માટે કરો છો ? કોઈને મદદ કરવી કે નહિ અને ઈશ્વરના ન્યાય કે નિયમો વિષે સમીક્ષા કરનાર તમે કોણ?
163  માં પાને સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિમાં વૈકુંઠધારી પ્રત્યેની કવિતામાં તત્વ જિજ્ઞાસાનું દર્શન જોવા મળે છે સૃષ્ટિ કેમ બની હશે ? એ દર્શનશાસ્ત્રનું તત્વચિંતન અહીં જોવા મળે છે.  169 માં પાને દંભીઓની દુનિયા પ્રકરણમાં વરવી વાસ્તવિકતાનું નિરૂપણ લેખકે કર્યું છે.ફેંકેલ પથ્થરમાંથી લેખકે તેમાંથી પગથીયું બનાવીને પ્રગતિના દ્વાર કેવીરીતે ખોલ્યા તે અહીં જોવા મળે છે.
37 માં પાને ગીજુ જોશી સાથેનો સંઘર્ષ પણ મુશ્કેલીમાંથી કેમ માર્ગ કાઢવો તેની લેખકને અનુભૂતિ થાય છે.ભવિષ્યમાં “કાનૂન ધકેલાયો હાંસિયામાં”આપેલ લેખકની લડતના બીજ “બીજનું વાવેતર”પ્રકરણમાં જોવા મળે છે.
દિવ્ય દરબારની અનુભૂતિ અને  અંધત્વમાં પણ કુદરતની કૃપાના દર્શન જોવા મળે છે. કાદવ વચ્ચે કમળ અને  કાંટા વચ્ચે ગુલાબ ઉગે તેમ એક ક્ષતિની સામે કુદરતે આપેલ વિશિષ્ટ શક્તિનો આવા બાળકોએ પડકાર તરીકે ઝીલીને સામનો કરવો એ લેખકનું દર્શન છે.કુદરતનું સર્જન કોઈ હેતુ વગર ના હોઈ શકે એવી ઈશ્વર પ્રત્યે શ્રધ્ધાની 165માં પાને વાંચતા 11 માં ધોરણમાં તત્વજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકમાં રજૂ થયેલી હેતુવાદીઓની ઈશ્વરના અસ્તિત્વ અંગેની દલીલો યાદ આવી ગઈ.આ સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિ એને જ તત્વજ્ઞાનમાં  “ચેતના”કહે છે અને નરસિહ મહેતા જેને ‘સુરતા” કહે છે.સંતો આવા જીવને જ જાગેલો “જીવ”કહે છે અને જાગૃત જીવ -જેને તત્વ દર્શન થયું હોય તે બીજા લોકોને પણ આવું દર્શન થાય તેવી ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરે તેવી પ્રાર્થના અહીં લેખક પણ કરે છે.આવો જીવ પાપભીરુ હોય છે અહીંયા પણ લેખક “ઝગમગ”કાવ્યમાં પ્રપંચ અને કપટ લીલા થી દૂર રહેવાનું અને ઈશ્વરના ઠપકાથી બચવાનું કહે છે.
પ્રગતિ ઇચ્છનાર વ્યક્તિએ પ્રશંસકોથી હંમેશા બચતા રહેવાની વાત પણ સૂચવે છે કે લેખક આ બાબતે સતત જાગૃત છે કેમકે સૌથી લપસણી બાબત પ્રશંસા છે જે આધ્યાત્મિક વિકાસમાં અવરોધક છે.
આ પ્રકરણમાં આત્મ સાક્ષાત્કારની અનુભૂતિનું શાબ્દિક વર્ણન કરવાનો પ્રયત્ન છે -ઉપનીષદમાં પણ આવું જ જોવા મળે આત્મ દર્શન કરનાર વ્યક્તિ આ વર્ણન કર્યા વગર વધુ વખત રહી શકે નહિ.આત્મચિંતન અને મનમાં ચાલતું દર્શન કુદરતે પ્રગટ થવા જ જાણે સર્જ્યું છે તેમ આ પ્રકરણ વાંચીને લાગે.
અંતિમ પ્રકરણ “વસિયતનામું” પાનું  195 પર લેખકે પોતાનું જીવન દર્શન વ્યક્ત કરી દીધું છે.જન્મ કે મૃત્યુ સમયે થતી કર્મકાંડ વિધિઓ કરતા વ્યક્તિના અધૂરા કાર્યોને આગળ ધપાવવા એ જ   સૌથી મોટું શ્રાદ્ધ છે અને એ જ ધર્મ છે આ પ્રકરણમાં લેખક સંપૂર્ણપણે અધ્યાત્મવાદી દર્શન રજૂ  કરે છે.ભૌતિકવાદી વ્યક્તિ ધન સંપતિનો સ્થાવર જંગમ મિલકત આપે પણ એવી નાશવંત બાબત કરતા અક્ષર- જેનો નાશ નથી તેવા વારસો આપવાની ઈચ્છા લેખકે અહીં વ્યક્ત કરી છે.
સમગ્ર આત્મકથામાં મારી દૃષ્ટિએ આત્મ સાક્ષાત્કાર થયેલ વ્યક્તિના વિચારો અને જીવન દર્શન કેવું હોય તે દૃષ્ટિગોચર થાય છે.

Dilemma

ધર્મસંકટ
અમારા હાલના હેડક્લાર્ક રમેશભાઈ -અવ્વલ કારકૂન. નવરા જ ના પડે,શાળાના જૂના વિદ્યાર્થી.શાળામાં કામ એટલું રહે કે રજાઓ પણ તેમની જતી રહે.અરે કેટલીકવાર રવિવારે કે જાહેર રજાએ પણ શાળાની ઓફિસ ખોલીને બેસે.સરકારશ્રી દ્વારા ઓચિંતી માહિતી મગાઈ હોય તો રાત્રે પણ ઓફિસે બેસવું પડે.આ ક્લાર્ક બન્યા પહેલા ધોરણ 9 માં વિદ્યાર્થી તરીકે ભણે ત્યારથી અમે તેને ઓળખીએ.નિષ્ઠાપૂર્વક કામ કર્યા કરે.
અમારી શાળાના વરિષ્ઠ શિક્ષક બહેનને લાગ્યું કે તેમની રજા ગણતરીમાં કૈક ભૂલ છે.તેમણે કહ્યું કે આપણે દરેક વર્ષના “મસ્ટર”જોઈએ.મને પણ થયું કે વાંધો નહિ રમેશભાઈ પાસે માગી લઈશું એમાં શું?બીજી બાજુ એમ થાય કે રમેશભાઈની નિષ્ઠા સામે સવાલ કર્યો હોય તેવું લાગે.
આમછતાં બહેનની લાગણીને માન આપી “મસ્ટર”આપો તેમ કહી જ દીધું પણ રમેશભાઈએ કહ્યું કે રેકોર્ડ આપી ના શકાય.હું પણ નત મસ્તક ઓફિસમાંથી બહાર નીકળ્યો.મને પણ આ “મસ્ટર” માગ્યા નું દુઃખ થયું.
બહેનને થયું કે “ના કેમ આપે”તમે સાથ ના આપી ને ધરાહાર માંગણી ના કરી.
મને કવિ અખા પર તેની ધર્મની બહેને સોનામાં ભેગ નથી તેની શંકા કરી હતી તે ઘટના યાદ આવી તેમાંથી અખો કવિ બન્યો હતો અને છપ્પા લખવા માંડયો હતો અને કવિ બન્યો તે યાદ આવ્યું.
કેટલીક વાર આવી ઘટના આપણને સંવેદનશીલ બનાવે છે પ્રામાણિક માણસથી ભૂલ થાય પણ તેની પ્રત્યે શંકા કરવી એ મોટું પાપ છે તે અપ્રમાણિક ના બને તેનું ધ્યાન પણ આપણે જ રાખવું પડે ને ?આમ છતાં ધર્મસંકટ ટાળી શકાતા નથી.બધાને દુઃખ જ લાગે તેવું પણ બની શકે.આપણે નિરુપાય બની જઈએ.

બીજે દિવસે પેલા વરિષ્ઠ બહેન મસ્ટર લઈને રજાનું વેરીફીકેશન કરતા હતા…હું સ્પોર્ટ્સ ઓથોરિટીની મિટિંગમાં રવાના થયો.

Duty

કર્તવ્યપાલન
અમારી સોસાયટીમાં એક એક ગલુડિયું ઓચિંતું આવ્યું બધા એને રોટલી નાખ્યા કરે એ પણ લાડ કરે.સોસાયટીમાં કોઈ આવે એટલે તરત ભસે.અજાણ્યાને ભસે તો અમને ગમે પણ અમારા સગા-વહાલા સંબંધીને ભસે તો અમારે બહાર નીકળી આવવું અને મહેમાન જાય ત્યારે પણ ઉભા રહેવું પડે.ધીમે ધીમે તે સોસાયટી પ્રત્યે ખૂબ “પઝેસીવ”બની ગયું.તે લગભગ જાણીતાને ના ભસે પણ પોસ્ટમેનને ખૂબ ભસે.અમે ખૂબ દયાન રાખીએ કે તે બહુ કોઈને ના ભસે.
હવે એ ગલુડિયું મટીને કુતરી બની ગયું હતું.એણે બાજુની ગલીમાં પોતાના ગલુડિયા મૂક્યા હતા પણ એ ડ્યુટી અહી બજાવે અને તેને ખાવા પણ મળે.એક દિવસ એવું બન્યું કે તે પોસ્ટમેનને કરડ્યું.અમને બહુ ગુસ્સો ચડ્યો બધાએ તેને સોસાયટીમાં આવવા ના દેવું તેવું નક્કી કર્યું.થોડા દિવસ અમે તેને ખૂબ કાઢ્યું હવે તે ઓછું આવે છે પણ બહાર અમે નીકળીએ ત્યારે અમારી સામે જોઇને કહેતું હોય તેમ લાગે છે કે “મેં તો મારો ધર્મ-કર્તવ્યપાલન કર્યું એમાં મારો શો દોષ?કોઈવાર ગુસ્સામાં મારાથી આકરું પગલું લેવાઈ ગયું તો શું ?એ ક્ષમા માગતું હોય અને ભૂખ્યું થઇ પેટ દેખાડે છે જાણે કહેતું ના હોય “મેં તો મારો ધર્મ બજાવ્યો તમે તો તમારો ધર્મ બજાવો-માણસાઈ નો.”
હું લાચાર બની તેની બાબતમાં શું કરવું મૂંઝાઈ રહુ છું.
કાશ! પ્રાણીને ક્યારેય ધર્મ બજાવવાનું કહેવું પડતું નથી.