Yogo Bhavati dukhha

योगो भवति दुखहा !
યોગને દુઃખને હણનારો કહ્યો છે.
યોગ સંસ્કૃતના युज् १० गण -योजयति -જોડે છે.આવો અર્થ થાય.યોગ સાચા અર્થમાં પરમ તત્ત્વ સાથેનું જોડાણ કરાવે છે.આરોગ્ય સાથેનું જોડાણ તે તેનું ગૌણ કાર્ય છે.
युक्त आहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु !
युक्त स्वपनावबोधस्य योगो भवति दुखहा !!
યોગ્ય આહાર વિહાર કરનારા,કર્મમાં યોગ્ય ચેષ્ટા -વર્તન કરનારને યોગ્ય સમયે સુઈ જનારા અને યોગ્ય સમયે જાગનારાને યોગ દુઃખનાશક બને છે.
યોગ્ય આહાર એટલે દેશ અને કાળને અનુરૂપ -ભૂખ લાગે ત્યારે જ ખાનારા,યોગ્ય વર્તન કરનારા એટલે કાયિક,વાચિક અને માનસિક કર્મ કોઈને હાનિ ના થાય તેવી રીતે કાર્ય કરનાર,યોગ્ય સમયે સુઈ જનાર એટલે ખૂબ થાકીને શ્રમ કરીને ઉંઘવું અને ઉંઘ પૂરી થાય થાક ઉતારે ત્યારે જાગવું.
દિવસની સહજ ક્રિયાઓ દ્વારા સહજ યોગ થાય તે દુઃખને હણે છે.
વિવિધ પ્રાણીઓ સહજ રીતે આસન કરતા હોય છે અને યોગિક ક્રિયાઓ કરતા હોય છે તેના પરથી જ આસનોના નામ બન્યા છે કુક્કરાસન,મયુરાસન,ઉત્તાનમંડૂક આસન વગેરે સહજ આસનો છે.

Kramdosh Vs Grahdosh

ગ્રહદોષ કે સ્વદોષ?
માણસ જ્યારે વિકટ પરિસ્થિતિમાં મુકાય ત્યારે ગ્રહોને દોષ આપે છે, સૌ કહે કે વ્યક્તિ ખૂબ સારી છતાં એને આવી તકલીફ કેમ પડી ?

પરંતુ ખરેખર તો આપણે દરેક વ્યક્તિના વૈચારિક કે માનસિક કર્મને જાણતા નથી એટલે જ કહેવાયું છે કે માણસના ઢાંક્યા કર્મને કોઈ જાણતું નથી.માણસ તાર્કિક રીતે બીજાને ખોટી વાત સાચી બનાવીને સમજાવી દે -સત્યનો ઢોળ ચડાવી દે અને વાસ્તવિકતાને ઢાંકી દે પણ તેથી અસત્ય સત્ય બની જતું નથી.
વિવિધ પ્રકારના છળ -કપટ દ્વારા અસત્યને સત્યનું મહોરું પહેરાવી દેવાય છે.આવા વખતે વ્યક્તિ ખાનગીમાં હૃદય પર હાથ મુકીને જાતને પૂછે કે સત્ય શું?અને અંદરથી જે જવાબ મળે તે જ સત્ય.
ફક્ત બાહ્ય દેખાવનું સત્ય એટલે કે ડોળ.આવું સત્ય સારું લાગે પણ હમેશા સાચું હોતું નથી.આને કારણે આત્મવંચના થાય અને તેને કારણે ગૂઢ દર્દો થાય છે .જેમ  ગૂઢ સત્યને છુપાવ્યું હોય તેવા જ દર્દો વ્યક્તિને થાય કે પીડા ઉદ્ભવે છે.
1  જયારે ખોટું બોલનાર વ્યક્તિ વાતે વાતે ફરી જાય પોતાના સ્વાર્થ ખાતર સત્ય વ્યક્તિગત રીતે જાણતા હોવા છતાં દંભ કરવામાં આવે ત્યારે વડીલોનું અપમાન કરવાથી તેજોદ્વેષ કરવાથી હૃદય રોગ થાય છે. ખોટું બોલવાથી ધબકારા વધે છે અને હ્રદયને હાનિકારક રક્ત પરિભ્રમણ થાય છે.પિતા અને હોદ્દાને લગતા અને અસ્થિને લગતા પ્રશ્નો ઉભા થાય કેમકે સૂર્ય દૂષિત થાય છે.-ખીજાય છે.
2  પાણીની ચોરી કરવાથી કે બગાડ કરવાથી વેડફવાથી મનોરોગ,માતાને પીડા, મકાન અને વાહનના પ્રશ્નો ઉભા થાય છે એટલે કે ચન્દ્ર દુષિત થાય છે.-ખીજાય છે.
3  કોઈની જમીન ઓળવી લેવાથી કે દબાવવાથી અને ઇલેક્ટ્રિક ચોરી અગ્નિની ચોરી કરવાથી  બહેન અને ભાઈઓ દુખી થાય  છે.ક્યારેક વંશ પણ રહેતો નથી.લોહીને લગતા દર્દો થાય છે રક્ત વિકાર થય છે.-મંગળ કુપિત થાય છે.
4  કોઈનું લખાણ કે પુસ્તકો ચોરી લેવાથી વાણીના દોષો ઉત્પન્ન થાય છે.બુધ ત્વચાનો કારક છે.ત્વચા બગડે છે.બુધ કુપિત થાય છે.
5  દંભ કરવાથી પોતાને આવડતી વસ્તુ બીજાને ન શીખડાવવાથી ગુરુ કુપિત થાય છે અને કફને લગતા રોગો -ડાયાબીટીસ થાય છે .એક ને એક વસ્તુના બે વાર પૈસા લેવાથી ચરબી અને સ્થૂળતા આવે છે.
6  સ્ત્રીઓને દુઃખી કરવાથી શુક્ર કોપે છે અને જાતીય રોગો, યુરીનને લગતા રોગો થાય છે.જરા -વૃદ્ધત્વ રોગ થાય છે સૌન્દર્ય હણાય છે. આંખને લગતા રોગો થય છે. કાણત્વ આવે છે.
7  અન્યાય કે પક્ષપાત કરવાથી સંતાનો વચ્ચે કે પોતાનાથી નિમ્ન વર્ગના કર્મચારી સાથે ભેદભાવ કરવાથી પક્ષઘાત જેવા રોગો ઉદ્ભવે છે. શનિ મહારાજ કૂપિત થાય છે.
8  કપટ, છેતરપીંડી અન્ય ને સાચા હોવા છતાં ખોટા પાડવાથી સ્વાર્થ સિદ્ધ કરવા ટૂંકા રસ્તા અપનાવવાથી કેન્સર જેવા ગૂઢ રહસ્યમય રોગો થાય છે.છાનામાના કરેલા કર્મ -છાનામાના જ ભોગવવા પડે છે.-રાહુ કુપિત થાય છે શરીરમાં ગાંઠ કે ગ્રંથી થાય છે.
9  ખાનગીમાં કરેલા પાપ કર્મથી કેતુ કુપિત થાય અને વ્યક્તિ અજ્ઞાત રીતે ભય પામે છે.-કોમામાં સરી પડે છે બેભાન થાય છે.આત્મહત્યા, અકાળ મૃત્યુ,અકસ્માત જેવી આફતો આવે છે.

કોઈ રોગ થાય દુઃખ અને મુશ્કેલીમાં ત્યારે વ્યક્તિ એ સાચા હૃદયથી પસ્તાવો કરી ફરીવાર આવું કર્મ નહિ કરે તેવી પ્રાર્થના કરે અને અન્ય વ્યક્તિને જે નુકશાન કર્યું હોય તે ભરપાઈ કરે અને માફી માંગે તો ઈશ્વર અને ગ્રહો વ્યક્તિને માફ કરી દે છે કે દુઃખ અને પીડા હળવા કરે છે પણ હા માણસ સુધરે તો. સાજો સારો બનીને પાછો એવો જ લુચ્ચો બની જાય તો તેને કોણ બચાવી શકે?

Fathers Day

પિતૃપૂજા
આજે Fathers Day પિતાના સુખ માટે કે પિતા દ્વારા સુખની કામના હોય તેમને માટે સૂર્યની પૂજા કરવી જોઈએ કેમકે સૂર્ય એ જગતનો પિતા છે.
सूर्यो आत्मा जगत तस्थुषः !
સૂર્યની ઉપાસનાથી પિતાનું સુખ મળે છે કેટલાક બાળકોને નાનપણથી પિતાનું સુખ મળતું નથી.આવા લોકોએ સૂર્ય પૂજા કરવી શરીરમાં અસ્થિ બનવાનું કારણ પિતા છે અને બાહ્ય જગતમાં સૂર્ય દ્વારા કેલ્શિયમ પ્રાપ્ત થાય છે.
સૂર્યની પૂજાથી આ બંને લાભ મળે છે.આજે વર્તમાનપત્રમાં છે કે શું પિતા બનવા biological father જ બનવું જરૂરી છે ?ડૉ.હિમાંશુ બ્રહ્મભટ્ટ કેન્સરથી પીડાતા બાળકોની સેવા કરવા પરણ્યા જ નહિ અને સેવા કરી રહ્યા છે.
સૂર્યની પૂજા એટલે સૂર્યને પગે લાગવું તેમ જ નહિ પણ પિતા તૂલ્ય વૃદ્ધોને માન આપવું અને દ્વેષ ના કરવો.સૂર્ય તેજસ્વી છે.તેજ્સ્વીનો દ્વેષ કરવાથી -તેજોદ્વેષ કરવાથી પિતાને તકલીફ પડે છે.શરીરમાં કેલ્શિયમ ઘટે,હાડકાને લગતા રોગ થાય છે આમ પણ સૂર્ય સામે ધૂળ ઉડાડવાથી આપણે જ ગંદા થઈએ.પિતાની સેવા કરવાથી પણ સૂર્ય બળવાન બને છે.પિતાને તકલીફ આપનારનો યશ ઘટે છે.
સૂર્યનો અધિકાર જ્યોતિષમાં તબીબી -મેડીકલના ક્ષેત્ર અને રાજકારણ પર છે તેથી આવી સરકારી નોકરી માટે કે મેડીકલના ક્ષેત્રમાં સફળ બનવા માટે પિતાની સેવા અને પિતા ના હોય તો સૂર્ય કે અન્ય વૃદ્ધ વ્યક્તિને સેવવા.જયારે અસ્થિને લગતા રોગ થાય ત્યારે આ સેવા કરવી.પિતા-જનક  પાંચ પ્રકારના સંસ્કૃતમાં કહ્યા છે જેમાં ગુરુ, પિતાના મોટાભાઈ,દાદા કે પૂજનીય વ્યક્તિ જે વિદ્યાવાન હોય.
પિતાનો દ્વેષ કરનારનો સૂર્ય નબળો પડે તેને વ્યવસાયમાં તકલીફ પડે.પિતા કે ગુરુ દ્વારા મળેલ જ્ઞાનનું વિતરણ કરો ત્યારે તેનો ઉલ્લેખ અવશ્ય કરો નહિ તો પ્રજ્ઞા અપરાધ થાય.આજકાલ કોઈકનું જ્ઞાન લોકો પોતાના નામે ચડાવી દે છે આ જ્ઞાનની ચોરી કહેવાય.આનાથી પણ સૂર્ય દોષ થાય છે.સોસીયલ મીડિયામાં આવું ખાસ બને છે.
બીજાના તેજ ને સ્વીકારવું અને આવકારવું એટલે પિતૃ-પૂજા બાકી દંભ જ કહેવાય.

Thought Of The Day

કાજળ ત્યજે ના શ્યામતા,મુકતા ત્યજે ના શ્વેત,
દુર્જન ત્યજે ના કુટિલતા, સજ્જન ત્યજે ના હેત.
આ પક્તિમાં કવિ કહે છે કે સ્વભાવગત લક્ષણ કોઈ પ્રાણી છોડી શકતું નથી કાજળ ક્યારેય ઉજળું ના થાય,મોતી ક્યારેય કાળું ના થાય એવી જ રીતે દુર્જન ને ગમે તેટલું સાચવો અને સમજાવો પણ તે તેની કુટિલતા કે કપટ છોડી શકે નહિ.જે જીવ કુટિલ જ હોય તેને સુધારી શકાય નહિ.સમય મળતા જ તે કુટિલ સ્વરૂપ દેખાડે જ.
કડવા લીમડાને મધથી સીંચો અરે ક્યારો મધથી ભરેલો રાખો તો પણ મિષ્ટ બને ખરો?લસણને અત્તરમાં બોળી રાખો તો સુગંધી બને ખરું ?એમ દુષ્ટ વ્યક્તિને ગમે તેટલો પ્રેમ આપો તો પણ ના સુધરે.
આમ છતાં કવિ કહે છે કે સજ્જન પણ હેત રાખવાનું છોડતો નથી તેને પણ આશા હોય છે કે આ જન્મે નહિ તો આવતે જન્મે કદાચ સુધરે અને ના સુધરે તો પણ આપણું તો કશું  નહિ બગડે. આપણે તો હેત જ રાખવું.

Hanuman Upasana

ૐ જય હનુમાન

ૐ જય અંજનીસુત

ૐ જય વાયુ પુત્ર

ૐ જય મહાબલી

ૐ જય રામેષ્ટ

ૐ જય પિંગાક્ષ

ૐ જય ફાલ્ગુનસખા

ૐ જય અમિતવિક્રમ

ૐ જય ઉદધીક્રમણ

ૐ જય સીતા શોકવિનાશન

ૐ જય લક્ષ્મણ પ્રાણદાતા

ૐ જય દશ ગ્રીવ દર્પહા

આ દ્વાદશ નામ અનેક તકલીફોનો અંત લાવનાર છે.

Thought Of The Day


अधमा धनमिच्छन्ति धनं मानं च मध्यमाः । 

उत्तमा मानमिच्छन्ति मानो हि महताम् धनम् ॥ 

અધમ લોકો ધનને જ સર્વસ્વ ગણે છે ,મધ્યમ કક્ષાના લોકો ધન અને માન બંને ઇચ્છે છે અને ઉત્તમ કક્ષાના લોકો સ્વમાનને જ મહત્વ આપે છે.ખાનદાન વ્યક્તિઓ માટે સ્વમાનને જ ધન ગણે છે.

Heartbeat Of Life


જીવનનો ધબકાર -રસદર્શન
આ એક એવું પુસ્તક જેમાં ધબકતું જીવન જોવા મળે.દરેક વ્યક્તિને પોતાની વાત અને જીવનના અનુભવો કહેવાનું મન થાય તેમાંથી જ સાહિત્યમાં આત્મકથાનું સ્વરૂપ વિકસ્યું છે ધૂમકેતુનું “જીવનપંથ અને જીવનરંગ” ચંદ્રવદન ચી.મહેતાની “બાંધ ગઠરિયા”ગાંધીજીના “સત્યના પ્રયોગો”આવા પુસ્તકો S.Y.B.A.માં ૧૯૭૬માં અભ્યાસકાળ દરમિયાન વાંચેલા.
વનાંચલ અને શૈશવના સંસ્મરણોના અંશ વાંચ્યા અને ૨૦ વરસ સુધી ભણાવ્યા પણ ખરા.એ તો ઠીક પણ ૧૯૭૩ ની સાલમાં નવમા ધોરણમાં “હેલન કેલર”આત્મકકથાનો અંશ  અંગ્રેજીમાં  ભણ્યો ત્યારે એમ થતું કે અંધ વ્યક્તિએ પુસ્તક કેવી રીતે લખ્યું હશે?આનો જવાબ મને આજે તેંતાલીસ વરસે શ્રી લાભુભાઈના પુસ્તક “જીવનના ધબકાર” દ્વારા મને મળ્યો.
આ પુસ્તક એટલું રસપદ છે કે એકી બેઠકે વાંચી નાખવાનું મન થાય.
આ પુસ્તકના પાને પાને “જીવનનો ધબકાર”સાંભળવા મળે છે. બાળપણની માંદગી અને દૃષ્ટિ ગુમાવી-ચર્મચક્ષુ ગુમાવ્યા એ બાબતનો લેખકને જરા પણ રંજ નથી ઉલટાનો દિવ્ય દરબાર -દૃષ્ટિ પ્રાપ્ત થયાનો આનંદ છે ઈશ્વરે ખાસ અનુભવ થાય અને આવા સંઘર્ષમાંથી પસાર થયા પછી જ એક ફરિશ્તો લોકોનું હિત કરવા ઈશ્વર યોગ્ય વ્યક્તિને પૃથ્વી પર યોગ્ય સમયે મોકલે છે એ લેખક બરાબર સમજે છે.માતા અજવાળીબાનો મૃત્યુ પ્રસંગ ભલભલાને રડાવી દે તેવો છે.પુત્રની ચિંતા આ મા ના મનમાં કેવી હશે તે વિચાર પણ કંપાવી દે તેવો છે.
માંદગીનું વર્ણન અને આ બાળક સાજો નહિ થાય તેની પીડાથી આંખ ગઈ તેમ જ હવે જીવશે પણ નહિ એવું સાંભળીને સાયકલ પર ઘરે લાવતા બાળકને લારીમાંથી કેળા ખરીદતા માતા-પિતાનું શબ્દ ચિત્ર કાળજું કંપાવી દે છે.કેળા દ્વારા જીવન દાન પ્રાપ્ત થયું કોઈપણ વસ્તુ ક્યારે ઔષધ બને તે કહેવાય નહિ.ચપટી ધૂળ પણ જીવન દાતા બની જાય તે લેખકે દર્શાવ્યું છે.
માતાના મૃત્યુ પછી ખરખરે આવેલ સ્ત્રીઓ માતા કરતા આ બાળકનું મૃત્યુ થયું હોત તો સારું થાત.સ્ત્રીઓની આ વાત એ સમયની વાસ્તવિકતાનું નિરૂપણ છે જગત હંમેશ ઉપયોગિતાવાદ ને અનુસરે છે. આ અંધ બાળક કેમ મોટું થશે ?પગભર કેમ થશે ?એ વાસ્તવિકતા સામે આક્રોશ એ લેખક કચરાની ટોપલો નાખ્યો આમાં સમાજની ગેરમાન્યતા સામેનો ગુસ્સો જોવા મળે છે.જેને જીવન કુદરત તરફથી મળ્યું છે એની મૃત્યુ વિશેની કામના કરતી સ્ત્રી પણ સહાનુભૂતિને પાત્ર હોવા છતાં લેખકને પણ થાય છે કે “મારું મૃત્યુની વાત તમે શા માટે કરો છો ? કોઈને મદદ કરવી કે નહિ અને ઈશ્વરના ન્યાય કે નિયમો વિષે સમીક્ષા કરનાર તમે કોણ?
163  માં પાને સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિમાં વૈકુંઠધારી પ્રત્યેની કવિતામાં તત્વ જિજ્ઞાસાનું દર્શન જોવા મળે છે સૃષ્ટિ કેમ બની હશે ? એ દર્શનશાસ્ત્રનું તત્વચિંતન અહીં જોવા મળે છે.  169 માં પાને દંભીઓની દુનિયા પ્રકરણમાં વરવી વાસ્તવિકતાનું નિરૂપણ લેખકે કર્યું છે.ફેંકેલ પથ્થરમાંથી લેખકે તેમાંથી પગથીયું બનાવીને પ્રગતિના દ્વાર કેવીરીતે ખોલ્યા તે અહીં જોવા મળે છે.
37 માં પાને ગીજુ જોશી સાથેનો સંઘર્ષ પણ મુશ્કેલીમાંથી કેમ માર્ગ કાઢવો તેની લેખકને અનુભૂતિ થાય છે.ભવિષ્યમાં “કાનૂન ધકેલાયો હાંસિયામાં”આપેલ લેખકની લડતના બીજ “બીજનું વાવેતર”પ્રકરણમાં જોવા મળે છે.
દિવ્ય દરબારની અનુભૂતિ અને  અંધત્વમાં પણ કુદરતની કૃપાના દર્શન જોવા મળે છે. કાદવ વચ્ચે કમળ અને  કાંટા વચ્ચે ગુલાબ ઉગે તેમ એક ક્ષતિની સામે કુદરતે આપેલ વિશિષ્ટ શક્તિનો આવા બાળકોએ પડકાર તરીકે ઝીલીને સામનો કરવો એ લેખકનું દર્શન છે.કુદરતનું સર્જન કોઈ હેતુ વગર ના હોઈ શકે એવી ઈશ્વર પ્રત્યે શ્રધ્ધાની 165માં પાને વાંચતા 11 માં ધોરણમાં તત્વજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકમાં રજૂ થયેલી હેતુવાદીઓની ઈશ્વરના અસ્તિત્વ અંગેની દલીલો યાદ આવી ગઈ.આ સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિ એને જ તત્વજ્ઞાનમાં  “ચેતના”કહે છે અને નરસિહ મહેતા જેને ‘સુરતા” કહે છે.સંતો આવા જીવને જ જાગેલો “જીવ”કહે છે અને જાગૃત જીવ -જેને તત્વ દર્શન થયું હોય તે બીજા લોકોને પણ આવું દર્શન થાય તેવી ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરે તેવી પ્રાર્થના અહીં લેખક પણ કરે છે.આવો જીવ પાપભીરુ હોય છે અહીંયા પણ લેખક “ઝગમગ”કાવ્યમાં પ્રપંચ અને કપટ લીલા થી દૂર રહેવાનું અને ઈશ્વરના ઠપકાથી બચવાનું કહે છે.
પ્રગતિ ઇચ્છનાર વ્યક્તિએ પ્રશંસકોથી હંમેશા બચતા રહેવાની વાત પણ સૂચવે છે કે લેખક આ બાબતે સતત જાગૃત છે કેમકે સૌથી લપસણી બાબત પ્રશંસા છે જે આધ્યાત્મિક વિકાસમાં અવરોધક છે.
આ પ્રકરણમાં આત્મ સાક્ષાત્કારની અનુભૂતિનું શાબ્દિક વર્ણન કરવાનો પ્રયત્ન છે -ઉપનીષદમાં પણ આવું જ જોવા મળે આત્મ દર્શન કરનાર વ્યક્તિ આ વર્ણન કર્યા વગર વધુ વખત રહી શકે નહિ.આત્મચિંતન અને મનમાં ચાલતું દર્શન કુદરતે પ્રગટ થવા જ જાણે સર્જ્યું છે તેમ આ પ્રકરણ વાંચીને લાગે.
અંતિમ પ્રકરણ “વસિયતનામું” પાનું  195 પર લેખકે પોતાનું જીવન દર્શન વ્યક્ત કરી દીધું છે.જન્મ કે મૃત્યુ સમયે થતી કર્મકાંડ વિધિઓ કરતા વ્યક્તિના અધૂરા કાર્યોને આગળ ધપાવવા એ જ   સૌથી મોટું શ્રાદ્ધ છે અને એ જ ધર્મ છે આ પ્રકરણમાં લેખક સંપૂર્ણપણે અધ્યાત્મવાદી દર્શન રજૂ  કરે છે.ભૌતિકવાદી વ્યક્તિ ધન સંપતિનો સ્થાવર જંગમ મિલકત આપે પણ એવી નાશવંત બાબત કરતા અક્ષર- જેનો નાશ નથી તેવા વારસો આપવાની ઈચ્છા લેખકે અહીં વ્યક્ત કરી છે.
સમગ્ર આત્મકથામાં મારી દૃષ્ટિએ આત્મ સાક્ષાત્કાર થયેલ વ્યક્તિના વિચારો અને જીવન દર્શન કેવું હોય તે દૃષ્ટિગોચર થાય છે.