Chittbhumi

ચિત્તભૂમિ
યોગદર્શનમાં ચિત્તભૂમિના પાંચ પ્રકાર વર્ણવ્યા છે.
ક્ષિપ્ત ચિત્તભૂમિ : ચિત્તની આ અવસ્થામાં રજોગુણનો પ્રભાવ વધુ હોય છે. રજોગુણ વધે એટલે પ્રવૃત્તિ વધે અને મનની ચંચળતા વધે ચિત્તની આ ચંચળ સ્થિતિમાં વાનર જેવી હોય છે ઘડીક વારમાં મન અહીં તો ઘડીક તહીં હોય છે મન ધજાના છેડા જેવું ચંચળ બને છે.વિચારની અસ્થિરતા આમાં જોવા મળે છે.
મૂઢ ચિત્તભૂમિ : આ અવસ્થામાં મન જ્ઞાનેન્દ્રિયો દ્વારા વિષયો તરફ દોરવાય જાય છે.તેના પાંચ વિષયો-શબ્દ,સ્પર્શ,રૂપ,રસ અને ગંધ-તરફ મન આકર્ષાય છે.રસ્તા પર ઉભેલ ગધેડો કે માછલી પકડવા ધ્યાનમાં લાગેલ બગલો સ્વાદ કે વિષય આસક્ત હોવાથી મૂઢ અવસ્થામાં હોય છે.આને ધ્યાન ના કહેવાય કેમકે મન વિષયમાં સ્થિર હોય છે આત્મામાં નહિ.આ મૂઢ અવસ્થામાં તમોગુણ વધારે પ્રભાવી હોય છે.
વિક્ષિપ્ત અવસ્થા: આ સ્થિતિમાં સત્વ ગુણ વધે છે મન થોડું થોડું સ્થિર થાય છે ક્ષણિક મન આત્માની અનુભૂતિ કરે છે અને આત્મા અને દેહ ભિન્ન છે તેવી અનુભૂતિ થાય છે.થોડાક જન્મ પછી મોક્ષ મળી શકે તેવી અનુભૂતિ થાય અને આનંદનો અનુભવ થાય છે મુક્તિનો પ્રારંભ અહીંથી થાય છે.વિષયો તરફથી થોડીવાર મન પાછું વળે  છે.
એકાગ્ર અવસ્થા: આ અવસ્થામાં સત્વ ગુણની માત્રા વધે છે વિષયો તરફથી મન પાછું વળે છે આ અવસ્થા લાંબો સમય ટકી રહે છે.આત્મામાં મન સ્થિર થવા લાગે છે અને દેહ અને આત્મા ભિન્ન છે તેવી અનુભૂતિ થાય છે આનંદનો અનુભવ થાય છે.
સમાધિ :આમાં સત્વ,રજ અને તમસ આ ત્રણે ગુણોથી મન છૂટું પડી જાય એટલે કે મનની ત્રિગુણ અતીત અવસ્થા પ્રાપ્ત થાય છે ચિત્ત નિરુદ્ધ થાય છે મન વિષયો તરફ જતું
નથી .આત્મામાં મન સ્થિર થાય છે,આનંદની આ ઉત્તમ અવસ્થા છે.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s