Base of Inductive Logic

દરેક વિજ્ઞાન નું કાર્ય સંશોધન કરવાનું છે અને સંશોધન નો આધાર વ્યાપ્તિ છે.તર્કશાસ્ત્ર એ સંશોધન ની પદ્ધતિ આપી છે જેને બધા શાસ્ત્રો અનુસરે છે.શાસ્ત્રો અને વિજ્ઞાનોનું કાર્ય સિદ્ધાંતો સ્થાપવાનું છે.કોઈપણ સિધ્ધાંત સ્થાપવો હોય તો પહેલા નિરીક્ષણ કરવું પડે નિરીક્ષણ કરતા જે સામાન્ય બાબત જોવા મળે તેને આધારે “સામાન્યીકરણ ની પ્રક્રિયા” થાય તેમાંથી જ સંશોધન ની પ્રક્રિયા ઉદભવે છે,જેમાંથી સિધ્ધાંત સ્થાપવાનું શક્ય બને છે.
જેમકે
” કેટલાક પક્ષીઓ ને પાંખ છે અને ઉડી શકે છે” એ જોઇને “સર્વ પક્ષી ઉડી શકે છે” તેવું વ્યાપ્તિ વિધાન તારવી શકાય છે.
ગૃહિણીઓ રોજ વ્યાપ્તિ પધ્ધતિ નો ઉપયોગ કરે છે.ખીચડી કે શાક બનાવતી વખતે ગૃહિણી એક શાક નું ફોડવું દબાવી ને નક્કી કરે છે કે શાક ચડી ગયું છે કે નહિ ? એક બે મગ ચોખા ના દાણા ને આધારે ખીચડી ચડી ગઈ છે કે નહિ? તેનું અનુમાન કરે છે. આ જ બાબત વિજ્ઞાન ના સિદ્ધાંતો સ્થાપવામાં પણ કામ લાગે છે.
“સર્વ ધાતુ ગરમી આપવાથી પીગળે છે.”
“સર્વ પદાર્થ પોતાના વજન જેટલું પ્રવાહી ખસેડે છે.”
“સર્વ બાળકો નિર્દોષ છે.”
ઉપરના બધા જ વ્યાપ્તિ વિધાનો કેટલીક હકીકતો નું નિરીક્ષણ કર્યા બાદ તારવવામાં આવ્યા છે .ભૌતિક વિજ્ઞાન, રસાયણ વિજ્ઞાન,જીવ વિજ્ઞાન,સામાજિક વિજ્ઞાન કે મનોવિજ્ઞાન બધા જ વિજ્ઞાન આ વ્યાપ્તિ પદ્ધતિ ને આધારે જ તારણો પ્રાપ્ત કરે છે.આમ વ્યાપ્તિ એ વિજ્ઞાન નો પાયો કે આધાર છે.”એક્ઝીટ પોલ” પણ વ્યાપ્તિ ને આધારે જ અનુમાન કરે છે.
કેટલીક હકીકતો ને આધારે સાર્વત્રિક વિધાન તારવવું એટલે વ્યાપ્તિ.
વ્યાપ્તિ માં સંભાવના હોય છે.વ્યાપ્તિ હંમેશા સત્ય જ હોય તેવું ના બને પરંતુ સત્ય હોવાની શક્યતા રજૂ કરે છે સિધ્ધાંત સ્થાપન નું બીજ એ વ્યાપ્તિ છે.
સમાન બાબતો જોવી અને મનમાં તર્ક પ્રક્રિયા ચાલે તેમાંથી વિજ્ઞાન નો સિધ્ધાંત જન્મે છે.
પંખી ની પાંખો જોઇને જ વિમાન ની પાંખો નો વિચાર જન્મ્યો હશે.
પાંદડું ચાલતા પવન નો અનુભવ તેને આધારે હાથ પંખો અને આજે ઇલેક્ટ્રિક પંખો,એરકુલર કે એરકન્ડીશન એ વ્યાપ્તિલક્ષી તાર્કિક પ્રક્રિયા નું પરિણામ છે.જગત ની બધી જ સુખ સગવડો અને શોધ એ વ્યાપ્તિ ને આધારે થઇ છે એથી જ વ્યાપ્તિ એ વિજ્ઞાન નો પાયો છે અને તર્કશાસ્ત્ર બધા શાસ્ત્રો નું શાસ્ત્ર કહેવાય છે વિજ્ઞાનોનું વિજ્ઞાન કહેવાય છે.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s